فقه عبادات رکن دوم (نماز) طبق مذهب احناف
الصلاه، و ایتاءالزکاه، و الحج، و صوم رمضان} (رواه السته الا ابوداود و ابن ماجه واللفظ للبخاری /8)
ترجمه: اسلام بر پنج بناء و ستون قایم شده است که عبارت انداز:
1- شهادت و اعتراف به کلمۀ توحید که خداوند یکی است و محمد رسول و فرستادۀ اوست.
2- برپایی نمازها
3- دادن زکات اموال
4- رفتن به خانۀ خدا
5- روزه گرفتن ماه مبارک رمضان.
طه محمود: استاد مهربان! آیا این ارکان را به من تعلیم می دهید؟
معلم: بله، اعتراف به دو جزء کلمۀ شهادت، بر هر فرد مسلمان حتمی است که به زبان خود به آن نطق نماید و به قلب خودآن را یقین نماید و در عمل پیاده کند.
حالا تو شاگردم همراه من این کلمات را تکرارکن!
- اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمداً رسول الله.
طه محمود همراه استاد خود این جملات را تکرار می نماید.
معلم: اما فهم تفصیلی از این دو کلمۀ شهادت و آنچه که به این دو کلمه تعلق می گیرد؛ فهم درست از ایمان و ارکان ایمان را در علم عقیده، انسان به طور کامل یاد می گیرد، باید کتاب خاص آن را بخواند که اگر توفیق نصیب شد، رساله یی در بخش عقیده، هم خواهم نوشت.
و معنی احسان را نیز در علم تزکیه باید مطالعه کرد. اما در این کتاب ما همان رکن اسلام را مورد بحث قرار می دهیم که به نام فقه عبادات یاد می شود.
طه محمود: فقه چیست؟
معلم: معنای لغوی آن – دانش و فهم است. طوری که درآیۀ مبارکه آمده است: {فمال هولآء القوم لا یکادون یفقهون حدیثا}(النساء/78)
ترجمه: چه چیزمی باشد شأن این قوم که نزدیک نیست اینکه سخنی را بدانند.
اما معنای اصطلاحی آن: شناخت و فهم احکام شرعی که به کارکردها وگفته های مکلفین تعلق می گیرد.
و در اصطلاح علماء، عبارت است از فهم احکام عملی اکتسابی شرعی که به دلایل تفصیلی شرعی ثابت شده است.
یا به عبارت دیگر عبارت از فهم امور لازمه بر مکلف آن می باشد.
طه محمود: این احکام کدام ها اند؟
معلم: در درس بعدی انشاءالله برایت بیان خواهم نمود و فعلاً تا درس آینده خداحافظ .
والسلام علیکم ورحمت الله و برکاته.
پرسش ها:
1- خداوند انسان ها را برای چه آفریده و چرا ایشان را با عزت گردانیده است؟
2- معنای عبادت چیست،آیا انسان ها ضرورت به عبادت دارند و چرا؟
3- آیا از عبادت بندگان به خداوند جل جلاله فایده هست، و به واسطۀ چه چیز عبادت بر بندگان لازم شده است؟
4- اسلام چیست و ارکان آن کدام ها اند؟
5- فقه را تعریف نمایید؟
فصل اول طهارت:
الف – اهمیت طهارت
ب- معنای طهارت
ج – انواع آب ها برای طهارت
د – اقسام آب ها
ه – انواع طهارت
درس دوم طهارت (پاکی)
معلم: اسلام روی پاکی و نظافت بسیار تاکید ورزیده است و انسان را به سوی پاکی دعوت کرده آن جا که خداوند جل جلاله می فرماید: {فیه رجالٌ یحبون ان یتطهروا والله یحب المطهرین}(التوبه/108)
ترجمه: درآن – مسجد قبا- مردمانی هستند که دوست می دارند، خوب پاک شوند و خداوند دوست می دارد نیک پاک کنندگان را.
پیامبرصلی الله علیه وسلم فرموده است{الطهور شطر الایمان}(مسلم 223)
ترجمه: پاکی شاخه یی از ایمان می باشد. چنانچه در جای دیگری فرموده است:{مفتاح الصلاه الطهور}(اخرجه الترمذی و ابوداود و ابن ماجه)
ترجمه: کلید نماز پاکی است یعنی با پاکی می توان نماز را برپا کرد.
طه محمود: معنای طهارت چیست؟
معلم: طهارت درلغت: به معنای نظافت و پاک شدن از مرداری و چتلی ها است، خواه این مرداری ها حسی باشند و خواه غیرمحسوس، مثل گناه و عیب های دیگر.
و در اصطلاح فقهی: طهارت انجام یک عملی است که نماز به سبب آن جواز پیدا می کند، مانند وضوء، غسل(شستن تمام بدن یا دورکردن نجاست از کالا، بدن و محلی که نمازخوانده می شود).
طه محمود: با چه چیز خود را پاک نماییم؟
معلم: با آب پاک.
طه محمود: آیا با تمام آب ها می توان پاکی را به دست آورد؟
معلم: آب های که دورکردن نجاست توسط آن ها جواز دارد، هفت قسم می باشند.
1- آب باران
2- آب دریاها
3- آب جوی ها
4- آب چاه ها
5- آب چشمه ها
6- آب ژاله
7- آب برف یخ شده
یعنی هرنوع آبی که از آسمان فرود آید یا از زمین بیرون شود،خواه شیرین باشد یا تلخ) (ودودیه/2/46)
طه محمود: آیاآب ها همه به یک کیفیت اند؟
معلم: آب ها به چهار قسم اند:
1- پاک و پاک کننده
2- پاک و پاک کننده، اما با کراهیت
3- پاک، ولی غیرپاک کننده
4- نه پاک و نه پاک کننده (آب نجس)
طه محمود: آب قسم اول یعنی پاک و پاک کننده کدام آب گفته می شود؟
معلم: همان آب مطلقی که بر کیفیت اولی خود باقی باشد و وصف اصلی خودکه خداوندآن را خلق کرده است، اگرچه کمی متغیر هم به سبب درازی مدت یا به سبب خاک، مثل سیلاب شده باشد که از این آب وضوء هم درست است و نیز در زایل نمودن نجاست هم مورداستفاده شده می تواند) (هدایه/1)
طه محمود: آب پاک و پاک کنندۀ مکروه کدام است؟
معلم: همان آب گرمی است که توسط نور آفتاب به طورمستقیم گرم شده باشد. این آب در حقیقت خود پاک است که با استفادۀ آن هم وضوء می توان کرد و هم نجاست را دور نمود مگر مکروه است، چون مریضی افلیس را ایجاد می نماید. بعضی از علما می گویند کراهیت طبیعی دارد نه شرعی. بهتراست که با آن وضوء نشود. (هدایه/1)
طه محمود: آیا تمام آب هایی که آفتاب برآن ها می تابد، همین حکم را دارد؟
معلم: برای کراهیت آب سه شرط می باشد:
1- این که در شهرهای گرم زمین نباشد.
2- آب که در ظروف غیرطلایی و نقره ای باشد، مثل آهنی و مسی که در مقابل نورآفتاب گذاشته شود و سرپوش آن نباشد.
3- استعمال آن برای بدن انسان باشد، البته برای ظروف و امثال آن مشکلی نیست.
طه محمود: آب پاک که پاک کننده نباشد کدام است؟
معلم: آب پاک ولی غیر پاک کننده بر دو قسم است:
1- آب کمی مستعمل شده در وضوء و یا غسل.
2- آب مطلقی که همراه او یک شی پاک دیگرخلط شده باشد مثل چای، شیر........... این آب پاک است ولی پاک کننده نیست، ما دامی که رنگ و بوی و طعم آن تغییر نکرده باشد و در غیر این صورت آب، پاک کنندگی خود را از دست می دهد.
طه محمود: آب نجس که نه پاک است و نه پاک کننده، برکدام نوع آب گفته می شود؟
معلم: آب نجس آن آبی است که در آن نجاست افتاده باشد. و این نیز بر دو قسم است:
1- آب کم که مقدار آب آن به حوضی که 10/10 است، نرسد (ده گز طول و ده گز عرض) و به مجرد افتادن نجاست نجس می شود، اگر چه اوصاف آن را به کلی تغییر هم نداده باشد، مثل سطل آب و دیگ و آب حوض خورد. (ودودیه/1/48)
2- آب زیاد که به مقدار آب حوض 10/10 باشد با افتادن نجاست، نجس نمی شود.
طه محمود: خلاصۀ این ها را بیان می نمایم، آب ها به 4 قسم می باشند، که نوع اول و دوم آن صلاحیت پاکی و پاک کنندگی را دارا می باشند.
و نوع سوم آن پاک است، ولی پاک کننده نیست. یعنی می توان از آن استفاده نمود، مثل نوشیدن شوروا، درست نمودن و..........
و نوع چهارم نجس است که صلاحیت هیچ نوع استفاده را ندارد.
معلم: احسنت و بارک الله فیک. تا درس آینده خداحافظ.
والسلام علیکم ورحمت الله وبرکاته.
پرسش ها:
1- طهارت یعنی چه؟ و به چه چیز بدن وکالا و سایرلوازم خود را پاک نماییم؟
2- آیا طهارت با تمام اقسام آب جواز دارد؟ اقسام آن را بیا ن دارید؟
3- با چند نوع آب طهارت جواز دارد، بیان نمایید؟
4- آیا طهارت با آب های ذیل جواز دارد؟ همراه علت آن را بیان نمایید؟
- پاک و پاک کننده، پاک و پاک کننده همراه با کراهیت طبیعی، پاک غیرپاک کننده و آب نجس.
الف: آب کم که در آن نجاست افتاده باشد، ولی بوی آن هم تغییرنیافته باشد.
ب: استفاده از آب گرمی که توسط نور آفتاب در دیگ سربازگرم شده.
ج: آب که از زمین بیرون شده اما همراه او خاک هم خلط شده باشد.
درس سوم انواع طهارت:
معلم: عزیزم درس امروز ما، دربارۀ انواع طهارت می باشد.
طه محمود: طهارت دارای چندین نوع هست؟
معلم: بله، طهارت به دوقسم می باشد.
1- پاکی از نجاست 2- پاکی از بی وضویی
طه محمود: پاکی از نجاست چطور می باشد؟
معلم: لازم است که پیش از جواب سوال شما معنای نجاست را بیان نمایم:
نجس درلغت: ناپاک و پلید و شی چتل را می گویند.
و در اصطلاح شرعی: ناپاکی که مانع جواز نماز شود مثل خون، بول و........
طه محمود: آیا نجس، فقط خون و بول است؟
معلم: اشیای ناپاک بسیاراست که مهم ترین آن ها هفت اند:
1- شراب، یا هرمایع مست کننده.
2- سگ و خوک.
3- خودمرده – و یا هرچیزی که به غیر از نام خدا ذبح شود، مگر خودمرده ماهی و ملخ
4- خون وقیح (جاری).
5- بول انسان و غائط آن، بول حیوان و غائط آن.
6- هر جزئی که از حیوان زنده درحال زنده بودن، از او قطع گردد، مگر موی و ریش حیوان حلال گوشت.
۷- شیر حیوان غیرحلال مثل خر و امثال آن چون شیرآن ها مثل گوشت و لعاب دهان آن ها می باشد.
طه محمود: حکم نجاست که خشک شده و اثر آن نیز رفته باشد، چیست؟
معلم: باید دانست که نجاست به دوقسم است.
1- نجاست عینی و محسوس: {هر نجاستی که جرم داشته باشد یا دارای صفت ظاهره باشد، از قبیل رنگ یا بوی، مثل بول و خون و غائط.
2- نجاست حکمی: هر ناپاکی که خشک شود و اثر آن برود و برای آن اثری از رنگ یا بوی باقی نمانده باشد، مثل بول.
طه محمود: ای معلم مهربان آیا تمامی این انواع نجاست، دارای یک حکم واحد می باشند؟
معلم: نخیر، فقهای کرام، نجاست را به سه دسته تقسیم نموده اند.
اول: نجاست مغلظه: مثل خوک و سگ – البته خون یا لعاب دهان آن ها به مکانی یا به بدن یا لباس انسان برسد، با شستن سه بار همراه آب و در اخیر همراه خاک پاک می شود. خواه این نجاست عینی باشد یا حکمی .
همین طورشراب،گوشت مردار، موادغائطه و بول سگ، گوشت، موی و استخوان خوک، موادفاضله خر، قاطر، گاومیش، شتر و.........
(فتاوای ودودیه 1/ 85)
طفلی که شیرخواراست، ادرار و بول او هم از جمله نجاسات غلیظه محسوب می شود. (فتاوای ودودیه 1/ درالمختار.)
طه محمود: چطور پوست خودمرده پاک می شود، تا بالای آن نمازخوانده شود؟
معلم: اگرخودمرده سگ یا خوک باشد هرگز پاک نمی شود، اگرپوست باقی حیوانات باشد، با اَش دادن پاک می شود.
♦- آش دادن پوست همان عمل است که به واسطۀ از بین بردن رطوبت پوست استفاده می شود، با استفاده از موادخاص تا این که پوست بدبوی و فاسد نگردد، مگر بعد از آش دادن و شستن آن لازم است تا از ادویه یی که جهت زدودن رطوبت و بوی پوست ها استفاده می شود، کارگرفت.
طه محمود: یااستاد! بعضی نجاسات است که دورکردن اثر آن ها بسیار مشکل است و نیز بعضی نجاسات است که اجتناب ازآن ها بسیارمشکل است، ما در پاک کردن آن ها چه کارنماییم؟
معلم: ای عزیزم دین اسلام یک دین آسان گیر و سهل می باشد و جنبۀ عدم حرج و مشکل را رعایت می نماید از همین جهت است که بعض نجاسات که دورکردن آن ها مشکل است یا اجتناب از آن ها امکان ندارد را عفونموده. مثل گل وآب کوچه ها......
طه محمود: مثل چه چیز، ای استاد؟
معلم: لازم است بعضی از این ها را بیان نمایم:
1- خون کیک، خون مگس، خون ماهی، شپش، کیک و پشه هم نجس نیست.
2- پریدن بول کم حیوانات که دراثنای خرمن کوبیدن استفاده می شود، یا بول کمی که در وقت دوختن یک حیوان می پَرد، تا زمانی که کم باشد.
3- پریدن قطرات بسیار ضعیف بول که انسان متوجه به پریدن آن ها نمی شود.
4- گندگی پرندگان حرام گوشت، بول کوچک حیوان حلال گوشت و همچنان بول کوچک اسپ، این همه از جمله نجاسات خفیفه محسوب می شوند. (بحرالرائق )
5- خون کمی که به لباس قصاب می رسد.
6- خونی که در بالای گوشت هاست.
7- دهان طفل که به قیح ملوث است، وقتی که پستان مادر خود را می مکد.
درس امروز تا به این جا کافی است.
والحمدلله رب العالمین .
پرسش ها ؟
1- اقسام طهارت را بیان نمایید؟
2- نجاست های محسوس کدام ها اند؟
3- فرق بین نجاست معنوی و حکمی چیست ؟
4- اقسام نجاست کدام هااند، با مثال بیان دارید؟
5- لباس های ذیل چطور پاک می شوند؟
الف- قطرات بول رسیده به آن، مگرمحل رسیدن آن معلوم نمی شود؟
ب- لباسی که سگ او را با دهان خودگرفته است.
ج- لباسی که از پوست برۀ نر درست شده باشد.
د- لباسی که خون انسان به آن رسیده باشد.
ه – لباسی که گل و آب کوچه به آن رسیده باشد